โครงการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพวัยเจริญพันธุ์

คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี ได้เล็งเห็นถึงปัญหาการขาดความรู้ความเข้าใจด้านสุขภาพวัยเจริญพันธุ์และการตรวจเต้านมด้วยตนเองในชุมชนตำบลทุ่งกง อำเภอกาญจนดิษฐ์ จังหวัด       สุราษฎร์ธานี จึงได้ดำเนินโครงการนี้เพื่อเป็นพื้นที่ต้นแบบในการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy) ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย ทั้งบุคลากรสาธารณสุข อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และผู้นำชุมชน โดยมุ่งเน้นการยกระดับคุณภาพชีวิตและสุขภาวะที่ดีของสตรีในชุมชนอย่างยั่งยืน ได้จัดกิจกรรมเชิงปฏิบัติการอย่างต่อเนื่องรวมทั้งสิ้น 6 ครั้ง ดังนี้

 ครั้งที่ 1 การสำรวจและวิเคราะห์ปัญหา (Focus Group) จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ สำรวจความต้องการและรับสมัครสตรีแกนนำและ อสม. ในพื้นที่ตำบลทุ่งกง ผลลัพธ์ได้ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับพฤติกรรมสุขภาพและระบุประเด็นปัญหาสำคัญด้านสุขภาพวัยเจริญพันธุ์ที่ชุมชนต้องการแก้ไข

ครั้งที่ 2 อบรมเชิงปฏิบัติการพัฒนาศักยภาพอบรมแกนนำ อสม. เกี่ยวกับการส่งเสริมสุขภาพและการตรวจมะเร็งเต้านมด้วยตนเอง รวมถึงการใช้เครื่องมือทางวิชาการและการสื่อสารสุขภาพ ผลลัพธ์ได้แกนนำมีความรู้ความเข้าใจในหลักการตรวจเต้านมที่ถูกต้องและพร้อมเป็นวิทยากรส่งต่อความรู้

ครั้งที่ 3 ลงพื้นที่ถ่ายทอดความรู้ (หมู่ 2) ตัวแทนแกนนำ อสม. หมู่ 2 ร่วมกับคณะผู้ดำเนินโครงการ ลงพื้นที่สอนและสาธิตการตรวจมะเร็งเต้านมด้วยตนเองแก่สตรีในพื้นที่ ผลลัพธ์ที่ได้กลุ่มเป้าหมายในพื้นที่หมู่ 2 เกิดทักษะการปฏิบัติจริงและมีความตระหนักถึงความสำคัญของการตรวจคัดกรอง

ครั้งที่ 4 ลงพื้นที่ถ่ายทอดความรู้ (หมู่ 5) ตัวแทนแกนนำ อสม. หมู่ 5 ลงพื้นที่สอนและสาธิตการตรวจมะเร็งเต้านมด้วยตนเอง และสร้างความเข้าใจเรื่องความรอบรู้ด้านสุขภาพดิจิทัล  ผลลัพธ์ที่ได้สตรีในหมู่ 5 เข้าถึงทักษะการดูแลตนเองและรู้วิธีการสืบค้นข้อมูลสุขภาพที่ถูกต้อง

ครั้งที่ 5 พัฒนานวัตกรรมและเว็บแอพพลิเคชัน อาจารย์ นักศึกษา แกนนำ อสม. และเจ้าหน้าที่ รพ.สต.ทุ่งกง ร่วมกันออกแบบ พัฒนา และทดลองใช้เว็บแอพพลิเคชัน “FEMI” เพื่อเป็นเครื่องมือในการดูแลสุขภาพวัยเจริญพันธุ์ ผลลัพธ์ที่ได้เกิดนวัตกรรมเว็บแอพพลิเคชันที่สอดคล้องกับบริบทชุมชนและได้รับการยอมรับในการนำไปทดลองใช้จริง

ครั้งที่ 6 ถอดบทเรียนและมอบประกาศนียบัตร จัดกิจกรรมถอดบทเรียน (Reflection Forum) เพื่อวางแผนการพัฒนากิจกรรมให้ยั่งยืน และจัดพิธีมอบประกาศนียบัตรเพื่อเชิดชูเกียรติแก่ อสม. แกนนำ ผลลัพธ์ที่ได้เกิดแผนการดำเนินงานระยะยาวและการสร้างกลไกชุมชนเพื่อธำรงรักษาพัฒนาการการดูแลสุขภาพสตรีในตำบลทุ่งกงให้คงอยู่ต่อไป

          ผลสัมฤทธิ์และกระบวนการเปลี่ยนแปลง

โครงการได้ประยุกต์ใช้เครื่องมือ “วิศวกรสังคม” ทั้ง 5 เครื่องมือ (ฟ้าประทาน, นาฬิกาชีวิต, Timeline พัฒนาการ, Timeline กระบวนการ และ M.I.C Model) เพื่อวิเคราะห์ปัญหาและสร้างนวัตกรรมสุขภาพ ผลการดำเนินงานที่สำคัญประกอบด้วย

1. เกิดนวัตกรรมสุขภาพดิจิทัล (Digital Health Innovation) นวัตกรรมสุขภาพเว็บแอพพลิเคชันเพื่อการดูแลสุขภาพสตรี (https://femi2026.pages.dev/) ซึ่งมี Dashboard ติดตามผลการใช้งาน หนังสั้น และ MV เพลง ได้นำเทคโนโลยีมาแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำ (SDG 10) ในการเข้าถึงข้อมูลสุขภาพ (SDG 3) มีความทันสมัยและตอบวิถีชีวิตคนยุคใหม่

2. เกิดกระบวนการร่วมสร้าง ร่วมเป็นเจ้าของ ผลผลิตทั้งหมด เว็บแอพพลิเคชัน หนังสั้น และ MV เพลงไม่ได้คิดมาจากอาจารย์หรือนักศึกษาเพียงฝ่ายเดียว แต่เกิดจากการลงพื้นที่ทำ Focus Group และการระดมสมองร่วมออกแบบ กับ อสม. และเจ้าหน้าที่ รพ.สต. ทุ่งกง สิ่งนี้แสดง ให้เห็นว่าโครงการนี้เข้าใจบริบทชุมชนอย่างแท้จริง และทำให้ชุมชนรู้สึกเป็นเจ้าของโครงการ

3. เกิดผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมและวัดได้ การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจริง เกิดอสม. แกนนำ ที่สามารถสาธิตและสอนการตรวจเต้านมด้วยตนเองให้สตรีในหมู่ 2 และหมู่ 5 ได้จริง รวมถึงการมี Check-list การตรวจเต้านมในแอพพลิเคชันที่ใช้เก็บข้อมูลเชิงพฤติกรรมได้

ความยั่งยืนและการขยายผลในฐานะ Best Practice

โครงการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพวัยเจริญพันธุ์บูรณาการองค์ความรู้เฉพาะทางด้านพยาบาลศาสตร์เข้ากับกระบวนการวิศวกรสังคม เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกที่ยั่งยืน (SDG 17) ความสำเร็จของโครงการมี 3 ข้อ ดังนี้

1. กระบวนการคิดเชิงนวัตกรรมโครงการประสบความสำเร็จได้ด้วยการประยุกต์ใช้เครื่องมือวิศวกรสังคมอย่างเป็นระบบ ได้แก่ ฟ้าประทาน เพื่อวิเคราะห์รากเหง้าของปัญหา Timeline กระบวนการ เพื่อลำดับการพัฒนาโครงการ และ M.I.C Model ในการสร้างสรรค์นวัตกรรมสื่อดิจิทัล ซึ่งแสดงให้เห็นถึงศักยภาพของโครงการในการสร้างกระบวนการเรียนรู้ เพื่อแก้ไขปัญหาท้องถิ่นอย่างเป็นขั้นเป็นตอน

2. ความยั่งยืน โครงการไม่ได้สิ้นสุดเพียงแค่การจัดกิจกรรม แต่ได้สร้างผลกระทบที่ยั่งยืนผ่านการ บูรณาการเข้าสู่ระบบงานประจำของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ทุ่งกง พร้อมทั้งพัฒนาทีมทำงานร่วมกับอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ให้เป็น “แกนนำพี่เลี้ยง” (Mentor) ที่สามารถถ่ายทอดความรู้และดูแลสุขภาพสตรีในชุมชนได้ด้วยตนเองในระยะยาว 3.พื้นที่ต้นแบบและการขยายผล ด้วยกระบวนการพัฒนาที่มีรากฐานจากข้อมูลเชิงประจักษ์ (Evidence-based) และการออกแบบที่สอดคล้องกับบริบทชุมชน โครงการสามารถเป็นพื้นที่ต้นแบบการถ่ายทอดและขยายผลสู่พื้นที่อื่นๆ เพื่อยกระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพสตรีวัยเจริญพันธุ์อย่างเป็นระบบและยั่งยืน