มรส. เปิดตัว “ระบำแมงพลัด ชีวิวัฒน์ปักษ์ใต้” นาฏศิลป์ไทยร่วมสมัยเพื่อการฟื้นภูมิปัญญาท้องถิ่นสุราษฎร์ฯ สู่การพัฒนาที่ยั่งยืน

เมื่อวันที่ 25 มิถุนายน 2569 อาจารย์ธัญญ์ฐิตา อัครภิรมย์ชัย กลุ่มวิชานาฏศิลป์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี (มรส.) นำทีมนักวิจัยและชุมชนตำบลวัดประดู่ จังหวัด สุราษฎร์ธานี ร่วมสร้างสรรค์ผลงานนาฏศิลป์ไทยร่วมสมัยชุด “ระบำแมงพลัด ชีวิวัฒน์ปักษ์ใต้” ภายใต้งบยุทธศาสตร์มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานีเพื่อการพัฒนาท้องถิ่น ประจำปีงบประมาณ 2569 เพื่อฟื้นฟูและอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่กำลังเลือนหายไปจากความทรงจำของคนรุ่นใหม่

ที่มาของโครงการเกิดจากวิกฤตการณ์ทางวัฒนธรรมที่ “แมงพลัด” ซึ่งเคยเป็นสัญลักษณ์แห่งวิถีชีวิตและสายสัมพันธ์ของคนในชุมชน กำลังถูกลดทอนเหลือเพียงวัตถุดิบทางอาหาร ขณะที่เยาวชนรุ่นใหม่ขาดทั้งความสนใจและโอกาสในการเรียนรู้วิถีชีวิตดั้งเดิม โครงการนี้จึงมุ่งใช้ศิลปะเป็นเครื่องมือในการสืบสานคุณค่าทางวัฒนธรรมอย่างสร้างสรรค์

โครงการดำเนินงานด้วยกระบวนการวิจัยแบบมีส่วนร่วม (PAR) ผ่าน 3 กิจกรรมหลัก เริ่มจากการลงพื้นที่สัมภาษณ์เชิงลึกปราชญ์ชาวบ้านและผู้สูงอายุในหมู่ที่ 5, 6 และ 9 ตำบลวัดประดู่ เพื่อถอดรหัสองค์ความรู้เกี่ยวกับแมงพลัดในทุกมิติ ตามด้วยการเปิดพื้นที่สร้างสรรค์ร่วมกัน (Co-Creation) กับกลุ่มแม่บ้าน ในการออกแบบเครื่องแต่งกายและดนตรีประกอบ และปิดท้ายด้วยการนำผลงานออกเผยแพร่สู่สาธารณชนทั้งในระดับชุมชน สถานศึกษา เวทีระดับจังหวัดและสื่อดิจิทัล

ผลงาน “ระบำแมงพลัด ชีวิวัฒน์ปักษ์ใต้” ร้อยเรียงโครงสร้างการแสดงออกเป็น 3 ช่วง ได้แก่ ช่วงเตรียมตัวออกจับแมงพลัด ช่วงล้อมวงตะครุบท่ามกลางความมืดยามค่ำคืน และช่วงปรุงอาหารและล้อมวงรับประทานร่วมกัน โดยทุกองค์ประกอบศิลป์สะท้อนอัตลักษณ์สุราษฎร์ธานี ทั้งเครื่องแต่งกายที่ได้รับแรงบันดาลใจจากลายดอกบัวผุด ลายขอพระราชทาน และลายพวงดอญญ่า
รวมถึงดนตรีที่ประยุกต์จากทำนองพื้นบ้านสู่บริบทร่วมสมัย

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นเกินกว่าความงดงามบนเวที ปราชญ์ชาวบ้านเกิดความภาคภูมิใจที่คุณค่าความรู้ของตนได้รับการเชิดชูผ่านงานศิลปะ เยาวชนรู้สึกเชื่อมโยงกับรากเหง้าวัฒนธรรมมากขึ้น และชุมชนเกิดสายสัมพันธ์ที่เหนียวแน่นระหว่างคนต่างวัย โครงการยังมุ่งสร้างความยั่งยืนด้วยการพัฒนาเยาวชนให้เป็น “ครูแม่ไก่” ผู้นำทางวัฒนธรรมรุ่นใหม่ พร้อมจัดทำคลังความรู้ดิจิทัลและประสานงานกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นตำบลวัดประดู่ เพื่อบรรจุชุดการแสดงนี้เข้าสู่แผนพัฒนาท้องถิ่น เพื่อให้ “ระบำแมงพลัด ชีวิวัฒน์ปักษ์ใต้” ดำรงอยู่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชุมชนตำบลวัดประดู่อย่างยั่งยืนสืบไป